door Mirjam van der Linden, Volkskrant/ 14 april 2005

Achttien stapjes en dan: `Hallo.’ Vijf stapjes: `Hallo.’ Drie stapjes: `Mit wem habe ich das Genügen?’ De twee vrouwen in the exact position of things trekken je meteen bij aanvang mee in een wereld die zowel herkenbaar als vreemd is. Ze doen op zich geen rare dingen, daar in het halfduister. Maar het gaat zo gecontroleerd en gefocust, dat het toch meer is dan gewoon lopen en praten.

Het stuk staat in Springdance, het internationale festival voor `baanbrekende jonge dansmakers en meer gevestigde pioniers’ in Utrecht. De choreograaf, Nicole Beutler (35), werkt vrij conceptueel, maar overduidelijk mét gevoel voor publiek van allerlei pluimage. Beutler: `Ik ben niet revolutionair of zo, voel me uiteindelijk ook heel erg aan de traditie verbonden. Zo leg ik alles vast en hou ik van de conventionele theatervorm: als toeschouwer mag je gewoon zitten en krijg je de tijd om te reflecteren. Rondlopen hoeft niet. Ook is wat ik maak een product: het moet dus helemaal af zijn, mensen komen ernaar kijken.’

Beutler werkte met en bij geestverwanten als Paz Rojo, Hooman Sharifi en het Franse troetelkind Jérôme Bel; de tournee van diens The show must go on (1999) is ze nog aan het afronden. Het is een groep dansers en makers die niet meegaat in de nog steeds invloedrijke erfenis van de postmoderne balletvernieuwer William Forsythe. Ze werken niet vanuit een vaste dansstijl, maar kiezen het alledaagse leven, de individuele performer, het moment als bewegingsreservoir.

the exact position of things is geïnspireerd op een documentaire van Marion Kanz over een vrouw met Alzheimer. De eerste pasjeschoreografie is een bijna letterlijke vertaling van haar onophoudelijke geschuifel door de gang van een bejaardentehuis. Beutler: `Ze zit gevangen in die gang zoals in haar eigen brein. Maar ze stopt nooit met vragen stellen. Dat willen vasthouden. Net als mijn grootmoeder van vijfennegentig die nog steeds bang is om te sterven. Ongelofelijk indrukwekkend. Wanneer ze in mijn stuk eindeloos tegen een tapijt duwen, slaat dat nergens op. Het symboliseert een soort abstracte wilskracht.’

Beutler, die met haar vorige productie werd geselecteerd voor de Nederlandse Dansdagen, voltooide in 1997 haar opleiding aan de School voor Nieuwe Dansontwikkeling in Amsterdam, maar studeerde eerder aan de kunstacademies van Münster en München, haar geboorteplaats. De overstap naar choreografie was niet groot: `Als beeldend kunstenaar, ben een beetje een controlefreak ook, was ik gewend te maken , vormen van een afstand te bekijken. Ook deed ik veel aan performance - ik fotografeerde mezelf, ging steeds driedimensionaler werken. En ook toen al ging het mij om het lichaam.’

Het lichaam is voor veel dansmakers lange tijd een heilig vertrekpunt geweest. Maar niet voor Beutler: `Ik heb geen behoefte om vanuit beweging iets te maken. Eerst kies ik een onderwerp. Vervolgens wil ik dat door het lichaam verbeeld zien, dat wel.’ Ze herkent in deze werkwijze een connectie met het conceptuele denken in de beeldende kunst, zoals ze ook haar liefde voor het detail in dans terugkoppelt aan haar eerste metier: `Ik ben meer een tekenaar dan een schilder. Heel precies kijken, inzoomen. Tot op het bot proberen te begrijpen waarom iets zo moet en niet anders. Zo choreografeer ik ook. Ik maak geen grof gebaar, alles is gepland.’

De vrouwen in the exact position of things beginnen oud en eindigen jong. Hun bewegingen blijven echter even krampachtig routineus. Beutler: `Het gaat ook niet over Alzheimer. Dat label is te makkelijk, te beperkend. Houden we niet allemaal aan het bekende vast uit angst voor het onbekende? Waarvoor ben jij bang? Wat is jouw logica? Bovendien: ik wil stelling nemen binnen het theater, niet binnen de context van een ziektebeeld.’

Affichering met Alzheimer heeft Beutler dus vermeden. Wat niet wegneemt dat de combinatie ziekte en dans wel degelijk een issue is. Recentelijk lieten diverse choreografen zich inspireren door storing en verval variërend van de syndromen van Gilles de la Tourette en Korsakov tot de Meervoudige Persoonlijkheidsstoornis. Beutlers persoonlijke verklaring: `Juist imperfectie raakt mij. Knulligheid, de kwetsbare mens. Daarom werk ik ook graag met performers zonder dansachtergrond. Ze moeten hun lichaam en hun onhandigheden bewust kunnen inzetten, maar zich niet kunnen verstoppen achter aangeleerde, bekende vormen die ook meteen door het publiek worden herkend. Dat is niet spannend. Lijven vol verhalen wil ik zien.’